Roman Dmowski

Roman Stanisław Dmowski (ur. 9 sierpnia 1864 w Kamionku, zm. 2 stycznia 1939 w Drozdowie) – polski polityk, publicysta polityczny, mąż stanu, nazywany ojcem polskiej niepodległości, minister spraw zagranicznych, poseł na Sejm Ustawodawczy II Rzeczypospolitej, poseł II i III Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego. Pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego.

Współzałożyciel Narodowej Demokracji (endecji, ruchu narodowego), główny ideolog polskiego nacjonalizmu. Polski działacz niepodległościowy, związany z ruchem neoslawistycznym w kontrze dla rosyjskiej hegemonii panslawizmu wschodniego. Jako drogę do odzyskania niepodległości postulował w pierwszym etapie zjednoczenie wszystkich ziem polskich i uzyskanie autonomii w ramach Imperium Rosyjskiego, a następnie odzyskanie niepodległości w oparciu o sojusz z państwami ententy (Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji), w opozycji do Niemiec i Austrii. Koncepcja zwrócenia się ku Rosji celem odzyskania niepodległości wynikała z przekonania Dmowskiego, iż spośród wielkich sąsiadów Polski to Niemcy, a nie Rosja są bardziej niebezpieczne dla Polski. Wizja ta opierała się również w dużej mierze na koncepcji wykorzystania momentu większego nasilenia się trudności i konfliktów wewnętrznych w Rosji.

Dmowski w odrodzonej Polsce planował wprowadzenie instytucji politycznych i społecznych na model zachodni, które to zachodnie wzory uznawał za lepsze od wzoru wschodniego. Pogląd ten wyrastał z dziewiętnastowiecznej polskiej tradycji nakazującej uważać Polskę za placówkę Zachodu, okupowaną przez wschodnie barbarzyństwo, a poprzez swój opór i walkę zasłaniającą sobą świat ludzi wolnych przed naporem bizantyjsko-turańskiej cywilizacji przymusu i nakazu, podzielając pogląd o odmienności kulturowej Rosji i Zachodu, jak i o antagonistycznym charakterze różnic dzielących oba światy, Dmowski widział w ziemiach polskich nie tyle tylko placówkę Zachodu, o ile miejsce starcia cywilizacji.